Ana sayfa Blog Kamusal Mallar ve Hizmetler

Kamusal Mallar ve Hizmetler

Kamusal Mallar ve Hizmetler
Kamusal Mallar ve Hizmetler


Kapitalist iktisadi yapıda, ya da tabiri diğerle serbest piyasa düzeninde her ne kadar devletin işlevini asgariye çekmek istesek de, öyle mal ve hizmetler vardır ki ancak devlet bunları etkin olarak temin edebilir. Piyasa mekanizması belirli kamu ürünleri için adeta çalışmaz ve iş görmez olur. Bir önceki yazıma konu olmuş olan devletin 3 işlevini hatırlarsak, kamusal malların temini devletin denetim mekanizması işlevinin bir gereğidir. Kamusal mallar olarak adlandırdığımız ürünler iki temel özellikten ya birisini ya da her ikisini birden içerirler: tüketimde rekabeti olmaması ve kullanımı dışlanamaması. Biraz teknik oldu ama açıklayalım.

Mallar ve hizmetler bu iki özelliği sağlayıp sağlamamalarına göre 4 kategoriye ayrılabilirler:

1. Özel (mülkiyet) mallar ve hizmetler: Yiyecek ve içecekler, otomobil, ev, vs. Bir kişinin kullanması bu malları diğerler tüketiciler için eksitirse (tüketimde rekabet) ve öte taraftansa, başkalarını sahip olmuş olduğunuz bu malların kullanımını engelleyebiliyorsanız (dışlama) bu mal özel maldır.
2. Doğal tekel veya kulüp malları: internet, paralı otoban, kablolu TV, vs. Bu mallara dikkat ederseniz az önceki gibi özel mallarda olduğu gibi, hakkı olmayanları ve fiyatını ödemeyenleri dışlamanız mümkün. Fakat bir fark var ki, birisinin kullanımı diğer başkalarına engel olmaz. Otobanda benim dışımda 1000 araç da rahatlıkla seyahat edebilir. (Ama bir dilim pizza ancak bana yeter! Çünkü pizza özel maldır.)
3. Doğal kaynaklar: Okyanuslardaki balıklar, atmosferimiz, doğal parklar, vs. Bu mallar ise az öncekisinin aksine olarak tüketilmesi durumunda diğer tüketiciler için geri kalan toplam miktar azalır, ama bununla birlikte başkalarının kullanmasına engel olmak da zordur.
4. Kamusal mallar: milli güvenlik, kanunlar, hava trafik kontrolü, vs. Bu mallar ne yazık ki hem birilerinin kullanması ile azalır, hem de bedavacısı çoktur yani fiyat mekanizması ile normal olarak dışlayamazsınız. Devletin piyasaya bir şekilde müdahale ederek bu malın optimal seviyede üretilmesini sağlaması gerekir.



Mahalleye yeni bir park yapılacak olsa bazı mahalleli der ki ben kullanmıycam için inşasına para katkısı yapmak istemem. Dolayısıyla genel anlamda kamusal mallar serbest piyasa sisteminde optimal seviyenin altında üretilirler. Devlet işte burada müdahale eder ve o hizmeti adeta temin eder.

Sen parasını vermek istemesen de ordu ülkeyi korur ve hazırcıların para ödemek istememeleri ihtimaline karşı devlet bizim vergilerimizle bu hizmeti temin eder. Şimdi böyle olunca devlet her mal ve hizmete burnunu sokma yetkisi kendisinde bulabilir demiyorum kesinlikle. Demek istediğim şey devlet ancak piyasadaki oyuncular rollerini oynayamamaları durumunda devletin devreye girmesidir. Yani diyelim ki enerji üretimi için nükleer santral mı yapılacak, devlet gerekirse müdahale edebilir ama gerekçeleri bu belirttiğimiz kıstaslara uygun olmalıdır. Netice itibarı ile devletin işlevleri belirli meşru sınırlar ve prensipler doğrultusunda gerçekleşmelidir.

Daha sıkıcı olmadan neticeye geleyim. Devletin kamusal mallar üretmesi aslında sistemin çalışmadığının bir göstergesidir adeta. Ne yazık ki oy kullanacak olan seçmenler siyasi konularda kendileri le çok ilgili değilse cahil kalmayı tercih ederler. Oysa değişik çıkar grupları mecliş ve siyaset üzerinde baskı yaparak kamusal malın optimal seviyenin üzerinde üretilmesini sağlarlar. Bu yönüyle, devlet genelde hantal ve yavaş da çalışır. Örnek olarak bürokrasimize bakmak yeterli olur. bürokratlar her zaman siyasetçileri daha fazla bütçe için ikna etmeye çalışırlar.

Devlet hangi sektörlere el atmalıdır bu genelde siyasiler ile bürokratların ortak kararlarını bekleyen bir meseledir. Ve genelde çok su götürür bir meseledir. Bu konu ile ilgili olarak eskiden BBC tarafından çekilmiş olan “Emret Bakanım” ve sonrasında da “Emret Başbakanım” dizisi izlenmeye değer olduğunu düşünüyorum.



BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here